Menu Główne

Szare Szeregi

Historia

Szare Szeregi to kryptonim konspiracyjny Organizacji Harcerzy ZHP i szerzej — całego Związku Harcerstwa Polskiego w okresie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej w latach 1939-1945. Zostały powołane 27 września 1939 r. w Warszawie przez grono członków Naczelnej Rady Harcerskiej w związku z przystąpieniem do pracy konspiracyjnej nie tylko w dziedzinie politycznej i wojskowej, lecz w każdej dziedzinie życia narodowo-państwowego, gównie w kierunku zachowania wśród Polaków ducha narodowego. Szare Szeregi współpracowały z Delegaturą Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Kraj oraz Komendą Główną Armii Krajowej. Całością konspiracyjnego ZHP kierowało Naczelnictwo, początkowo pięcio-, a od zimy 1943/44 — sześcioosobowe. Do sierpnia 1942 r. przewodniczącym Szarych Szeregów był ks. hm. RP Jan Mauersberger, po jego śmierci dr Tadeusz Kupczyński. Organizacja harcerzy opierała się na strukturze przedwojennego ZHP, posługiwano się kryptonimami: chorągwie — ule, hufce — roje, drużyny — rodziny, zastępy — pszczoły. Na czele organizacji harcerzy stał Naczelnik z Główną Kwaterą Pasieką. Nazwa Szare Szeregi została przyjęta w całym kraju dopiero w 1940 roku. Podstawowe zasady członków organizacji to przedwojenne Prawo i Przyrzeczenie Harcerskie. Przyrzeczenie uzupełniono dodatkową rotą konspiracyjną: Ślubuję na Twoje ręce pełnić służbę W Szarych Szeregach, tajemnic organizacyjnych dochować, do rozkazów służbowych się stosować, nie cofnąć się przed ofiarą życia. Organizacja harcerzy prowadziła ponadto akcję „M”, usiłując oddziaływać na całą młodzież niezorganizowaną. Wydawała wiele pism, w tym pisma Głównej Kwatery: Źródło później DębyDrogowskazPismo MłodychBrzask, wydawała liczne broszury i książki, m.in. O powołaniu naszego pokoleniaWielka graPrzodownik i Kamienie na szaniec. Wyszkoliła ok. 300 instruktorów. Przykładowe akcje Szarych Szeregów” to między innymi:

 

Mały Sabotaż — obejmował regularne malowanie na murach Kotwicy — znaku Polski Walczącej i znaków „żółwia” (pracuj wolno), „Y” (znaków zwycięstwa) oraz napisów takich, jak „Polska żyje” i „Pawiak pomścimy”. Zdzierano flagi niemieckie, zawieszano polskie. Wybijano szyby fotografom wystawiającym wizerunki Niemców, zdjęto niemiecką tablicę na pomniku Kopernika w Warszawie, wydawano dodatki nadzwyczajne pod mylącymi tytułami. Akcja ta obejmowała cały kraj.

Służba wywiadowcza— „WISS” (Wywiad, Informacja Szarych Szeregów), w której zbierano i przekazywano informacje o niemieckich jednostkach stacjonujących w kraju oraz ich ruchach, m.in. przekazano pierwszą informację o obiekcie w Peenemunde, plany różnych urządzeń lotniczych i Marynarki Wojennej. Śledzono ruch na szosach i węzłach kolejowych.

Ąkcja pod Arsenałem — przeszła do legendy Szarych Szeregów jako pierwsza większa ich akcja. Miała miejsce 26 marca 1943 roku na skrzyżowaniu ulic Bielańskiej i Długiej w Warszawie. Jej celem było uwolnienie hufcowego Jana Bytnara „Rudego”. Inicjatorem i jednym z wykonawców zadania, w którym wzięło udział 28 harcerzy pod dowództwem komendanta Chorągwi Warszawskiej Stanisława Broniewskiego, był Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Akcja doprowadziła do uwolnienia „Rudego” i 24 innych więzionych osób, w tym drugiego hufcowego GS Henryka Ostrowskiego Niestety, sam „Rudy” zmarł 4 dni później na skutek ran doznanych podczas tortur, którym poddało go gestapo.

Ąkja Ostrobramska (uwolnienie Wilna) w dniach 6-13 lipca 1944 r. Pluton Grupy Szturmowej por. Turbacza brał udział w walkach o oswobodzenie Wilna.

Powstanie Warszawskie , w którym wzięły udział dwa bataliony harcerskie: „Zośka” i „Parasol” oraz kilka plutonów Grup Szturmowych i Bojowych Szkół. Kadra instruktorska Szarych Szeregów walczyła w ramach batalionu „Wigry”. Najmłodsi Zawiszacy brali udział jako gońcy, łącznicy i słynni listonosze „Harcerskiej Poczty Polowej”, harcerki były sanitariuszkami i łączniczkami.

Organizacja Szarych Szeregów rozwiązana została 17 stycznia 1945 roku, a obecnym spadkobiercą ich tradycji jest Stowarzyszenie „Szare Szeregi”.

Wiadomości

Kontakt

  • Zespół Szkół nr 8 w Lublinie
    Ul. Krężnicka 156
    Lublin 20-518
    poczta@zs8.lublin.eu
  • +48 (81) 750-09-23

Galeria zdjęć